Bạn đã bao giờ tự hứa sẽ dọn cái tủ lạnh đầy đồ ăn hết hạn, hay viết xong bản báo cáo khô khan, dọn góc bàn làm việc bừa bộn nhưng rồi lại thấy mình… đang lướt điện thoại vô định chưa? Não của bạn đang “bàn lùi” sao?
Chẳng ai thích làm những việc gây khó chịu cả, nhưng nhiều người trong chúng ta cũng thường tự trách mình là thiếu ý chí, lười biếng. Thực tế là việc này bắt nguồn từ sinh học thần kinh. Có một “cái thắng” bên trong não đang âm thầm ngăn cản bạn.
Cái thắng não bộ
Một nghiên cứu mới đây trên khỉ macaque (loài khỉ có cấu trúc não khá tương đồng với con người) đã phát hiện ra một mạch thần kinh hoạt động như một “bộ thắng kìm động lực”.
Nói cách khác, sự trì hoãn không chỉ là thói quen xấu, nó là một phản xạ sinh học. Khi bạn đối mặt với một việc “khó nuốt”, bộ não sẽ tự động kích hoạt bộ thắng này để bảo vệ bạn khỏi sự khó chịu.
Thí nghiệm về “luồng khí thổi vào mặt”
Để hiểu rõ hơn, các nhà khoa học tại Đại học Kyoto đã thực hiện một thử nghiệm thú vị.
Đầu tiên, họ giao việc cho những con khỉ. Nếu hoàn thành, chúng sẽ được thưởng. Tuy nhiên, phần thưởng đôi khi sẽ đi kèm với một luồng khí thổi mạnh vào mặt (một cảm giác rất khó chịu, giống như khi bạn phải nhận một lời chỉ trích nặng nề hay làm việc dưới áp lực lớn). Kết quả là những con khỉ chần chừ rất lâu, thậm chí không muốn bắt đầu nếu biết sắp có luồng khí đó.
Chuyện gì xảy ra khi chúng ta “nhả thắng”?
Sử dụng một kỹ thuật đặc biệt để tạm thời “tắt” mạch thần kinh này đi, các nhà khoa học nhận thấy một sự thay đổi kinh ngạc: những con khỉ làm việc hăng hái hơn hẳn. Ngay cả khi biết luồng khí khó chịu sắp thổi tới, chúng cũng ít do dự hơn. Bộ thắng tâm lý đã được nới lỏng!
Điều này có ý nghĩa gì với cuộc sống của bạn?
Nghiên cứu này không chỉ giải thích vì sao chúng ta ngại rửa chén hay né tránh những cuộc trò chuyện căng thẳng, mà còn mở ra hy vọng mới, chẳng hạn như:
Thấu hiểu bản thân: Đừng quá dằn vặt khi bạn trì hoãn. Đó là cách não bộ vận hành. Thay vì ép buộc bằng ý chí, hãy thử chia nhỏ việc khó thành những việc cực nhỏ để “đánh lừa” bộ thắng não bộ này.
Hỗ trợ điều trị tâm lý: Hiểu về “bộ thắng” này giúp các bác sĩ tìm ra cách điều trị tốt hơn cho những người mắc chứng trầm cảm hoặc tâm thần phân liệt, những căn bệnh khiến động lực sống suy giảm nghiêm trọng.
Cảnh báo về sự liều lĩnh: Các chuyên gia cũng nhắc nhở rằng bộ thắng này sinh ra là để bảo vệ chúng ta. Nếu hoàn toàn không có nó, con người có thể trở nên liều lĩnh, bất chấp nguy hiểm một cách mù quáng.
Lần tới, khi bạn thấy mình đang trì hoãn một việc gì đó, hãy mỉm cười và hiểu rằng “bộ thắng” trong não đang hoạt động hơi lố một chút thôi. Nhưng cũng đừng dựa vào nó rồi…bỏ qua luôn việc cần làm, tạm nghỉ xíu xiu rồi nhấc mông lên thực hiện từng chút từng chút một, bạn sẽ thấy “ừa thì nhả thắng cũng đâu khó dữ vậy”.
Báo cáo nghiên cứu đầy đủ cho bạn nào muốn tìm hiểu: https://www.cell.com/current-biology/fulltext/S0960-9822(25)01688-4?_returnURL=https%3A%2F%2Flinkinghub.elsevier.com%2Fretrieve%2Fpii%2FS0960982225016884%3Fshowall%3Dtrue